Verborgen angsten

PTSS, wat is PTSS, wat kun je aan PTSS doen?Er was eens een persoon die door het bos liep. Het was een mooie dag en hij genoot van alles om zich heen. Op een gegeven moment hoorde hij wat geritsel naast hem en er kwam een beer tevoorschijn. Zijn lichaam had op dat moment de keuze uit drie mogelijkheden. Hij kon gaan vluchten, gaan vechten of gaan bevriezen, maar hij had geen controle over deze beslissing. Het lichaam kiest altijd zelf de beste optie om te kunnen overleven. In dit geval koos het lichaam om te bevriezen. De beer liep naar hem toe, rook aan zijn haren en draaide zich weer weg. Het lichaam koos vervolgens om te vluchten, de persoon rende weg en was weer veilig.

Jaren later durft hij niet meer naar de supermarkt. Als hij ergens is, weet hij altijd waar de uitgang is. Hij hoort ieder geluid. Hij wil zijn haren niet meer wassen. Van de kleur bruin raakt hij in paniek, dan is hij weer in het bos en weet hij even niet meer waar hij werkelijk is. Hij heeft bovendien last van nachtmerries als hij slaapt. Als hij het bewegen van bladeren hoort, dan lijkt het of zijn hart stopt met kloppen om vervolgens heel snel te gaan, hij wordt misselijk, zijn maag krimpt in elkaar, het lijkt net of er een enorme druk op zijn borstkas is gekomen. Hij gaat dus steeds minder vaak naar buiten.

Uiteindelijk gaat hij in therapie en komt er naar boven dat hij ooit door een beer is aangevallen. De diagnose PTSS (Posttraumatische stress stoornis) wordt vastgesteld. De traumatische ervaring (het aangevallen worden door een beer) is niet goed verwerkt in zijn hersenen en heeft een angstnetwerk gecreëerd. In je hersenen heb je namelijk een langzaam en een snel pad. Bij informatie die langs het snelle pad gaat, speelt de amygdala een belangrijke rol. De amygdala is een soort alarmcentrum en wanneer er gevaar dreigt, slaat hij alarm. Bij een PTSS hebben je hersenen de informatie van de traumatische ervaring tot in detail opgeslagen. Hoe langer een traumatische ervaring onverwerkt blijft, hoe groter en uitgebreider het angstnetwerk kan worden. De amygdala blijft immers alarm slaan.

Hij gaat naar een speciaal behandelcentrum en daar hebben ze het steeds over vermijdingsgedrag. Mensen met PTSS vertonen namelijk veel vermijdingsgedrag. Dit zorgt ervoor dat je kunt overleven, je kunt zo de dagen doorkomen en je wordt niet steeds terug gezogen naar wat er is gebeurd. Dit vermijdingsgedrag is ook schadelijk voor je, want het zorgt ervoor dat de PTSS in stand blijft.

Vermijdingsgedrag is bijvoorbeeld het vergeten van (delen van) wat er is gebeurd. Het vermijden van emoties zodat je op de automatische piloot gaat leven. Je gaat ontkennen dat er iets is en probeert zoveel mogelijk afleiding te vinden, door heel hard te gaan werken of veel te fanatiek te sporten. Het kan ook zijn dat je verslaafd raakt, door het nemen van verdovende middelen hoef je immers even niet te voelen. Soms maak je bijna geen contact meer met je omgeving, waardoor je geen sociaal leven hebt en geen deel meer uitmaakt van de maatschappij.

Window of Tolerance PTSS Exposure therapieIn het behandelcentrum voor PTSS gaat hij aan de slag. Door middel van exposure therapie gaat hij onder begeleiding van de therapeut terug naar de gebeurtenis. De herinnering wordt zo levendig mogelijk terug gebracht, hij moet alles vertellen alsof het nu weer plaatsvindt. Er kunnen zelfs geluiden (zoals het brullen van de beer), geuren, voorwerpen of andere triggers (bijvoorbeeld foto’s van de beer) aan toegevoegd worden. Steeds opnieuw moet hij detail voor detail in de ik-persoon vertellen wat er gebeurt, wat hij ruikt, wat hij hoort, wat hij ziet, wat hij voelt. Door deze herhaling wordt het angstnetwerk geactiveerd, de spanning neemt toe. Dit wordt de Window of Tolerance genoemd, de bedoeling is dat de spanning niet boven de 100 gaat, maar er wel tegenaan zit. De angst wordt minder doordat je gaat beseffen dat je nu veilig bent, je wordt nu immers niet meer aangevallen door een beer. De angst is niet meer overheersend aanwezig, waardoor de verwerking kan beginnen.

Daarna volgt EMDR. Hierbij vraagt de therapeut of je een beeld van de gebeurtenis in gedachten kan nemen. Je kunt het bijvoorbeeld zien als een schilderij dat aan de muur hangt. Hierna wordt er afleiding gegeven. Dit kan alleen een lichtbalk zijn waarbij je de lichten moet volgen. Dit kan ook in combinatie met een koptelefoon met wisselend een geluid links en rechts, trillers die je links en rechts voelt, tappen op je been, tellen. De bedoeling hiervan is dat je werkgeheugen zoveel wordt belast zodat er nog nauwelijks ruimte is voor het beeld van je trauma. Hierdoor verliest de traumatische gebeurtenis zijn kracht en bijbehorende emoties vlakken af. Het beeld in je hoofd wordt kleiner of minder goed zichtbaar. Het wordt onderdeel van je leven, zonder te overheersen.

Uiteindelijk komt hij erachter dat de kleur bruin hem aan de beer herinnerde. Hij wilde zijn haren niet meer wassen, want dat leek op de beer die over zijn haren blies. In de supermarkt blijken bessen te liggen. Bessen die precies lijken op de bessen die in de struik zaten waar de beer doorheen kwam. De persoon wist niet meer dat hij die struik met bessen had gezien, maar zijn lichaam had het wel opgeslagen. Dus iedere keer als hij de bessen zag, veroorzaakte dat een angstreactie in zijn lichaam. Nu kan hij weer naar de supermarkt en hij kan zelfs weer bessen eten waar hij dacht allergisch voor te zijn.

Deze persoon begint te beseffen dat hij er nooit iets aan heeft kunnen doen dat hij door een beer is aangevallen. Hij weet nu ook dat zijn reactie op de beer een automatische reactie van zijn lichaam is geweest, waar hij zelf geen controle op had. Hij weet nu hoe PTSS in elkaar zit. Hij heeft geleerd hoe hij de traumatische gebeurtenis een plek kan geven en hij kan verder met zijn leven.

Het lijkt of hij voor het eerste buiten is, hij ruikt weer pas gemaaid gras, hij ziet het groen van de bladeren aan de bomen. Het is weer mogelijk om nieuwe vrienden te maken. Hij kan weer ademen. Hij voelt geen constante paniek meer. Hij kan eindelijk weer leven.

 

Let's talk!